Overheid uit de klem

Transactiemanagement in de publieke sector

In de afgelopen decennia kwam het functioneren van de overheid vooral aan bod als bij de kabinetsformatie de rekensommetjes kloppend gemaakt moesten worden en er daarom een efficiencykorting, een deregulering- of een privatiseringsactie werd bedacht. Bijna zonder uitzondering eindigden deze operaties in cijfermatige exercities, waarbij de taakstellingen min of meer gelijk over de beleidsterreinen werden verdeeld (kaasschaaf) en vervolgens vooral naar de beleidsuitvoering werden vertaald. Daardoor daalde het niveau van dienstverlening en steeg de bureaucratie door een steeds sterkere planning en control. De overheid raakte steeds meer klem tussen verwachtingen vanuit de samenleving enerzijds en de budgettaire en sturingsmogelijkheden waarover ze beschikt anderzijds.

In plaats van de kaasschaaf te halen over het totaal van de kosten van de publieke sector, moet worden gekeken naar vermijdbare kosten. Die zijn vooral te vinden in de overheidstransactiekosten. Dat zijn de kosten om een overheidsdienst als het ware “op zijn plaats” te krijgen. Dus niet het salaris van de leraar, of politie-agente of verpleger, maar de kosten dier moeten worden gemaakt om deze professionals in staat te stellen hun diensten te verlenen. Niet al deze kosten zijn vermijdbaar. Maar door de ontwikkeling van de (ICT-) techniek, ontstaan er nieuwe mogelijkheden om de transacties binnen en tussen overheden en tussen overheden en burgers en bedrijven te stroomlijnen. Zo is dubbel werk (b.v. overschrijven van informatie) vaak niet meer nodig, kan wachttijd worden verminderd en hoeven gegevens die al bij de overheid beschikbaar zijn niet nogmaals te worden gevraagd. Overheidstransactiekosten die eerder onvermijdelijk waren, kunnen nu wel worden vermeden. En omdat vermijdbare transactiekosten per definitie niet bijdragen aan de welvaart dienen ze dan ook geschrapt te worden.

In een artikel in Openbaar Bestuur hebben Nanko Boerma en Gerard Johans van Transaction Management Centre deze benadering uitgewerkt.

Transaction Management Centre exploreert samenwerkingsverbanden tussen overheden en wetenschappers om tot substantiele verlaging van transactiekosten binnen de overheid te kunnen komen.